ÇİNE HALK EĞİTİM MERKEZİ
HALICILIK/KİLİMCİLİK KURSLARI TANITIMI:

AYDIN İLİ HAKKINDA GENEL BİLGİ:

         Aydın, Batı Anadolu Bölgemizde tarih ve uygarlığın izlerini taşıyan, dünyanın ender yerlerinden biridir. Tarihin çeşitli evrelerindeki değişik kültür birikimlerinin açık bir müzesidir. Tarihi M.Ö. 7000 yılına dayanan bu topraklarda yerleşen ilk insanlar kimlerdir? Nerelere nasıl yerleşmişlerdir? Bu sorulara açıklık getirecek el yapımı kayıtlar elimizde mevcuttur. Bu eserlerde M.Ö. 5000 yılındaki Köy kültürü, M.Ö. 3000 yılında şehir devletleri kültürüne dönüşmektedir. Yeni gelenlerin M.Ö. 2000 yılından itibaren devlet kurarak Anadolu kültürüne katkıda bulunduklarını görüyoruz. M.Ö. 14. VE 12. yy da Ege ve Doğu Akdeniz’in her yanına dağılan halk toplulukları kavimler halinde Ege kıyılarına kadar geldiler. Bu göç sonucunda Hitit devleti, Troia Krallığı, Miken kolonileri yıkılmıştır. Bu kavimlerden Aioller ve Ionlar Batı Anadolu' da, Büyük ve Küçük Menderes ovalarına yerleştiler ve Lidya Krallığı bünyesinde 12 kıyı kenti kurdular, site denilen bu kentlerde deniz ticareti geliştirildi. Siyaset, sanat, bilim, felsefe, mimarlık, alanında da sosyo-kültürel etkinlikler yarattılar. Lidya döneminde, Tralles kenti, Karya, Kilikya, Iran ve Suriye ve Uzak Doğudan gelen ticaret mallarının toplandığı ve Ege limanına gönderildiği dağıtım merkezi durumundaydı. Ayrıca Büyük Menderes vadisinde yetiştirilen ürünler Milet limanından Yunanistan, Roma, Mısır ve Fenike'ye ihraç edilmekteydi.

         Osmanlı İmparatorluğunu son döneminde Batı Anadolu'da yaygınlaşan çetecilere "EFE" denilmiştir. Genelde Ege kırsal alanında tek tek ya da gruplar halinde yasayan gözü pek dürüst, mert kişilerdir. Başkanları "Efe", yardımcıları "Zeybek" ve "Kızan" adıyla anılır. Efelik 10.y.y.' in sonunda Yusuf Pasa ile başlamış olup, en bilinenleri, 17.y.y. da Sivri Bölükbaşı, 19.y.y. da Atçalı Kel Memet ve nihayet 20.y.y. da Yörük Ali Efedir. Bu efeler adaletsizliğe ve haksızlığa uğradıkları gerekçesiyle hükümete başkaldıran silahlı eylemcilerdir. Zenginden alıp fakire vermişler, milli mücadele yıllarında kurtuluş yanlısı savaşçılar olmuşlardır. Milli mücadele yıllarında bölgenin Yunanlılarca işgali karşısında yörenin yurtsever asker, aydın ve din adamları efeleri yurt savunmasına davet etmişler ve Yörük Ali Efe grubu oluşturulmuştur. Az sayıda maiyetiyle dağınık halde Yunan askerleriyle mücadeleye giren Yörük Ali Efe ile birlikte Demirci Mehmet Efe ve maiyetindekiler giderek artan direniş göstermiş ve Yunan askerlerinin geri çekilmelerini sağlayarak çok etkili olmuşlardır. Düşman işgalinden kurtuluş günü olan 5 Eylül Kuyucak ve Nazilli, 6 Eylül Söke, 7 Eylül Aydın'da her yıl törenlerle kutlanmaktadır.

ÇİNE HAKKINDA GENEL BİLGİ:

Çine ilçesi Aydın’ın 37 Km güneyinde Aydın-Muğla kara yolu üzerindedir. Kuruluşu 1275 senesi, Selçuklular dönemi, Menteşe oğullarına dayanır.  İlk kuruluş yeri Çine çayı kenarıdır. Şimdiki yeri Kıroba diye nitelendirilen yerde gelişmiş 7 büyük mahalle ve 18000 merkez nüfuslu şirin bir ilçe halini almıştır. İlk kurulduğu yerde halen Eski Çine adıyla anılan bir köy bulunmaktadır. İlçeye bağlı 66 köy bulunmaktadır. İlçe toplam nüfusu 54.000 kadardır.
Çine’nin batısı Gökbel, doğusu pek çok şeye adını veren Madran Dağıyla çevrilidir. Muğla sınırları içerisinde doğan Çine çayı güney ve doğusundan geçerek Menderes nehrine karışır. Adı geçen dağlar arası ve Çine çayı kenarında bereketli ovalar bulunur. Bu ovalarda başta pamuk, mısır, tütün yetiştirilir. İklimin ılıman olması nedeniyle başta kış sebzelerinden karnabahar, ıspanak, havuç gibi ürünler, ara ürün olarak yetiştirilir.
Dağlık arazilerde zeytin üretilmekte, sofralık, salamura zeytin ile zeytinyağı iç ve dış piyasaya arz edilmektedir.
Bunların yanında büyükbaş hayvancılığı da gelişmiştir. Ege Et Entegre tesislerinde et ürünleri değerlendirilmektedir.
1995 yılından bu yana felstpat dayalı madencilik sektörü gelişmiştir. Bununla ilgili 2 şirket kurulmuş, ihracat öncelikli olmak kaydıyla yöre ekonomisine olumlu katkıları olmuştur. Son zamanlarda organize sanayi bölgesi çalışmaları ile ekonomiye canlılık kazandırılmaya çalışılmaktadır.
Çine ilçesi konum olarak iyi bir yerde olmasına rağmen sosyal yönden gelişememiştir. Turizmde dünya çapında ün kazanan Marmaris, Bodrum, Kuşadası’nın çok yakın olması bunda etkendir. Batısında Alinda, güneydoğusunda Gerga eski yerleşim harabeleri hala atıl durmaktadır. Yakınındaki Karpuzlu ilçesinde bulunan Alabanda kısmen turizme kazandırılmıştır.

HALICILIK İLE İLGİLİ GENEL BİLGİ:

 

   Türk kökenli toplumlarda Halı yapımı geleneksel yaşantılarına bağlı olarak gelişmiştir. Sürü güdücülüğü ve hayvancılıkla uğraşan Türkler, kendilerine kültürel ve sanatsal bütünlüğü edindiren, geleneksel alışkanlıklarını bu yönde kazanmışlardı. Özellikle ulaşım olanaklarının zor olduğu yörelerdeki halkın, geleneksel dokuma sanatı aracılığı ile en azından bir zanaat edindiği açıktır. Koyun yetiştirilmesi, yünün eğrilmesi, ipliğin boyanması, amaca yönelik Halı ve dokumanın oluşturulması birdenbire olacak işler değildir.

 

                 

 

               Çine Kilimi

GÜNÜMÜZ ANADOLU EL HALISI ve KİLİM DOKUMACILIĞI:

                            
               Geleneksel Halı ve El  dokumacılığı, Türk toplumunda  en ufak toplum birime kadar    yaygınlaşmış ekonomik boyutu yanında önemli kültürel ve sanatsal işlevi olan bir ürün olarak    algılanmıştır. Osmanlı Yönetiminin  son dönemi, dünya endüstrileşmesinin  yoz dönemine rastlar. Bu    dönemde geleneksel değerler, el sanatları hor görülmüş Makineleşme ile her konuda başarı    sağlanacağı zannedilerek geleneksel dokumalar pek çok ülkede değersiz eski eşyalar sayılmıştı.    Anadolu El Halıcılığı da bu dönemde yozlaştı.

               Cumhuriyet Dönemi, halıcılıktaki yozlaşmanın bilincinde olarak, Sümerbank önderliğinde    pek çok bakanlık ve kuruluş ile Geleneksel Halı üretimini gerek ev sanayi gerekse atölye-fabrika   örneğinde düzenlemeler yapmıştır. Artan ticari talebi karşılayamayan El Halısı üretimi bu tür    kuruluşlar, vakıf, kooperatif ve özel şirketler  fabrika, atölye ve evlerde üretilen halılar ile    karşılanmaya çalışılır. Anadolu El Halıcılığını yozlaşma öncesi kalite düzeyine getirmek amacıyla her   düzeyde eğitim veren kurum ve kuruluşlar vardır. Halıcılık Meslek Okulu kapsamında Afyon (Dinar, Emirdağ, Eşme ve Sandıklı), Sivas, Çanakkale, Yozgat Bor, Karaman, Isparta, Kırklareli ve Van gibi on beşi aşkın kent’te Geleneksel Halı, Kilim ve El Dokumacılığı eğitimleri yapılmaktadır. Dijitalleşen dünya‘da klasik Tekstil eğitimi, sanayi için ara elemanı yetiştirme dışında önemini kaybederken, geleneksel değerler temelinde  eğitim veren Anadolu’da ki bu okullarda, evrensel sanat çevrelerinin, Anadolu Kültüründen bekledikleri yeni ürünler geliştirilecektir.
Elektronik gereçlerle gittikçe küçülen dünya kültüründe makine ve teknoloji ürünleri yanında ülkelere ait geleneksel el sanatları orijinalliklerinden ötürü gittikçe önem kazanmaktadır.
Öte yandan güzel sanat çalışmaları ise boya ile yapılan türlü aldatmacalar yerine, malzemenin kendisi ile yapılmış-Malzemeleştirilmiş- Resimlere doğru gitmektedir. Türklerin Dünya Sanatı‘na kazandırdığı El Halıcılığı, Kilim Dokumacılığı günümüzde bu nedenle dünyanın pek çok ülkesinde ilgi görmektedir. Çine Kilimi ünlü olmasına karşılık üretilmemektedir. Orijinal kilim örneği, Konya Müzesinde bulunmaktadır.

  
 ÇİNE İLÇESİNDE AÇILAN HALICILIK KURSLARI HAKKINDA BİLGİ :

         İlçemizin dağlık bölgelerindeki yerleşim yerlerinde tarım ve hayvancılık gelişmemiştir.   Bu   nedenle ekonomi çok zayıftır. Yöre ekonomisine katkı sağlamak, bu bölgeleri   canlandırmak   amacıyla Halk Eğitimi Merkez Müdürlüğümüz, Çine Kaymakamlığı, Denizli   Sümer halı Bölge   Müdürlüğü işbirliği ile 1990 yılında pilot bölge olarak seçilen Çine Kavşit,   Mutaflar, Karpuzlu   Tekeler köylerinde açılan halı üretim atölyelerinde eğitime başlanmış ve   her yıl değişik   köylerde açılan kurslarla üretim yapılmaya çalışılmıştır.
        Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü ile çalışılırken temrinlik malzemeler, ilgili kuruluşça   temin edilmiş, Milas türü yaklaşık 6 metrekarelik halılar üretilmiştir. Üretilen halılar, kendileri   tarafından pazarlanmak üzere alınmış, kursiyerlere sadece düğüm başı cüzi bir ücret   ödenmiştir. Verilen ücret yetersiz olmasından dolayı beklenilen gelişme sağlanamamıştır.   Kavşit köyünde 60 tezgâhlık üretim potansiyeline ulaşılmasına rağmen bu nedenlerle tezgâh   sayısı her geçen gün düşmüş, günümüzde tek bir tezgâh kalmamıştır.
        Tezgâh sayısının azalması, Sümer Halının tasarruf tedbirleri nedeniyle iş birliği, 2000 yılında sona ermiştir. Bu tarihten itibaren Çine Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğü, Çine Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Vakfı iş birliği ile eğitim ve üretime devam ettirmeye çalışmıştır.
        Temrinlik malzemeleri vakıf tarafından alınmış, kursiyerlere üretim ücreti ödenmiş, yine Milas türü 1 ile 2 metrekarelik küçük halılar üretilmiştir. Üretilen halılar ilçe merkezinde maliyetine bir kermes ile satışa sunulmuş, ne yazık ki yüzde 20’si alıcı bulmuştur. Geri kalan halılar depoda beklemektedir.
        2003 yılından itibaren Bölüntü köyünde 10 tezgâhlık bir atölyede İzmir Golden Halıcılık adında özel bir sektörle yapılan iş birliği çerçevesinde Eğitim ve Öğretime devam ettirilmiş, bu şirketin de çekilmesi ile birlikte üretim sona erdirilmiştir.

AYDIN-ÇİNE HALK EĞİTİMİ MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜNCE
HALICILIK  KURSUNUN  AÇILDIĞI  YERLER ve YILLAR:

S.NO	ÖĞRETİ YILI	AÇILDIĞI YER	KURSİYER SAYISI Kadın		İŞBİRLİĞİ YAPILAN KURULUŞ	ÜRETİLEN HALI CİNSİ
			Başlayan	Bitiren
1-	1990-1991	Mutaflar Köyü  ÇİNE	17	12	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
		Kavşit Köyü     ÇİNE	16	6
2-	1991-1992	Elderesi Köyü  ÇİNE	18	16	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
		Mutaflar Köyü  ÇİNE	15	8
3-	1992-1993	Elderesi Köyü  ÇİNE	15	Kapatıldı	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
		Mutaflar Köyü  ÇİNE	20	16
4-	1993-1994	Çatak Köyü  ÇİNE	15	11	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
		İbrahim Kavağı  ÇİNE	15	7
5-	1994-1995	-----	------	----	------	-------
6-	1995-1996	Kırkışık Köyü   ÇİNE	20	8	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
7-	1996-1997	-----	----	----	------	--------
8-	1997-1998	Karahayıt Köyü   ÇİNE	17	10	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
9-	1998-1999	Alabayır Köyü   ÇİNE	20	10	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
10-	1999-2000	Alabayır Köyü   ÇİNE	14	3	Denizli Sümer Halı Bölge Müdürlüğü	Milas
11-	2000-2001	Belediye İşhanı   ÇİNE	15	9	Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı	Milas
12-	2001-2002	Belediye İşhanı   ÇİNE	15	7	Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı	Milas
13	2002-2003	Belediye İşhanı   ÇİNE	15	Kapatıldı	Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı	Milas
		Bölüntü Köyü    ÇİNE	20	8
14-	2003-2004	Bölüntü Köyü    ÇİNE	16	14	Golden Halıcılık  İZMİR	Milas

 

SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ:

         Yöremizin, el halıcığı üretiminde kullanılan temrinlik malzeme üretim merkezlerine uzaklığı bireysel halı üretimini engellemektedir. Mahalli imkânlarla tezgâh temin edilse bile üretim malzemeleri fertlerce temin edilememektedir.
        Üretilen halılar yöre imkânlarıyla pazarlanması mümkün olmamaktadır. İş birliği yapılan kurum ve kuruluşlar tarafından tatminkâr ücret verilmediği için halk tarafından el halıcılığı üretimi beklenen ilgiyi görmemiştir.
        İç piyasada üretilen makine halılarının al benisinin fazla, fiyatının uygun olması, çok uzun vadede ödeme imkânları sunulması, cazibeyi iyice azaltmaktadır.
        İhracata yönelik çalışmalar planlansa da kurslarda üretilen halıların istenilen kaliteyi yakalaması zor olmaktadır. Hele hele son günlerde Çin’in çok ucuz, sahte Türk motifli halılarla dünya piyasasına girmesi bu şansı daha da zora sokmaktadır.
        Üretimde kullanılacak malzemelerin dağıtımı, üretilen halıların pazarlanmasının tek elde toplanması, gelişi güzel değil, seçilecek ekonomik değeri yüksek halıların üretilmesi ile sadece bölgemizde değil Türkiye genelinde el halıcılığı üretimi beklenilen seviyeye gelebilir, istenilen üretim potansiyeli yakalanabilir.
                                                                        
                                                                                                                                          Nurettin YEŞİLBURSA
                                                                                                                                         Halk Eğitimi Merkezi Müdürü